Uitvaartmuziek kiezen: van bekende nummers tot een eigen afscheidslied

Bij een uitvaart klinken meestal drie tot vier nummers: één bij binnenkomst, één of twee tijdens de plechtigheid en één bij het uitgeleide. De keuze hoeft niet plechtig te zijn. Muziek die de overledene zelf draaide, raakt bijna altijd dieper dan wat er volgens de gewoonte zou moeten klinken.

Toch is het een van de lastigste beslissingen in een week waarin er al veel te beslissen valt. Deze gids loopt de momenten langs, geeft houvast bij het kiezen, noemt de nummers die in Nederland het vaakst klinken, en gaat in op de mogelijkheid om een eigen lied te laten maken.

Welke momenten in de plechtigheid vragen om muziek?

Muziek markeert de overgangen. Ze geeft mensen iets om zich aan vast te houden op de momenten waarop niemand iets zegt.

Bij binnenkomst

Dit nummer zet de toon voor alles wat volgt. Het speelt terwijl de kist binnenkomt en de zaal gaat zitten, en het is vaak het moment waarop het voor iedereen echt binnenkomt.

Kies hier iets waar rust in zit. Instrumentaal kan, een rustig lied ook. Houd rekening met de duur: het loopt door totdat iedereen zit, dus een nummer met een lange, kalme inleiding werkt praktisch beter dan een korte, drukke opening.

Tijdens de plechtigheid

Tussen de toespraken door is muziek een adempauze. Vaak valt dit samen met een fotopresentatie, een moment van stilte of het aansteken van een kaars. Dit is het moment waarop een tekst het hardst aankomt, omdat mensen dan luisteren in plaats van wachten.

Hier past een nummer dat over de overledene gaat, of dat hij of zij zelf mooi vond. Ook een lied dat speciaal voor dit afscheid is geschreven, krijgt op dit punt de meeste ruimte.

Bij het uitgeleide

Het laatste nummer bepaalt waarmee mensen de zaal uit lopen. Sommige families kiezen bewust iets warms of zelfs opgewekts, omdat dat past bij hoe iemand in het leven stond. Dat mag. Er bestaat geen regel die zegt dat het laatste lied verdrietig moet zijn.

Hoe kies je muziek die echt bij iemand past?

Begin niet bij lijstjes, maar bij de persoon. Wat draaide hij in de auto, waar zong zij mee tijdens het afwassen, welk nummer stond op de bruiloft aan. Muziek die iemand zelf koos, draagt zijn stem al in zich.

Lees daarna de tekst helemaal door, van begin tot eind. Dit is de belangrijkste stap. Een refrein kan precies kloppen terwijl het derde couplet over iets heel anders gaat, en in een stille aula hoort iedereen elk woord. Lees de tekst hardop voor aan iemand anders en let op waar je zelf blijft haperen.

Het genre doet er minder toe dan vaak gedacht wordt. Rock, levenslied, klassiek of een nummer uit de jaren zeventig: als het klopt bij wie iemand was, klopt het in de zaal. Wat wel telt, is de lengte. Een nummer van vijf minuten voelt in een volle, stille ruimte langer dan je denkt. Vraag de uitvaartbegeleider of het nummer eventueel wordt uitgefade.

Laat tot slot niet één persoon alles beslissen. Geef bijvoorbeeld de kinderen of kleinkinderen elk één nummer. Dat verdeelt de last van de keuze, en het maakt de plechtigheid van iedereen samen.

Welke nummers worden in Nederland het vaakst gekozen?

Uitvaartorganisatie DELA stelt jaarlijks een uitvaartmuziek-top 100 samen op basis van de muziek die daadwerkelijk in hun crematoria en uitvaartcentra klinkt. De meest recente lijst is gebaseerd op ruim 35.000 gedraaide nummers in 48 locaties. Nederlandstalige artiesten staan er al jaren hoog in.

Deze nummers komen daarin steeds terug:

• Nederlandstalig: "Mag ik dan bij jou" van Claudia de Breij, "Afscheid nemen bestaat niet" van Marco Borsato, "Het Dorp" van Wim Sonneveld en "Roller Coaster" van Danny Vera.
• Engelstalig: "Time to Say Goodbye" van Andrea Bocelli en Sarah Brightman, dat al jaren bovenaan staat, verder "Tears in Heaven" van Eric Clapton, "My Way" van Frank Sinatra, "Imagine" van John Lennon en "Always on My Mind" van Elvis Presley.
• Klassiek en tijdloos: "Ave Maria" in de uitvoering van Schubert of Gounod, en "We'll Meet Again" van Vera Lynn.

Zulke lijsten zijn nuttig om je geheugen op gang te helpen, maar veelgekozen is niet hetzelfde als passend. Als geen van deze nummers iets met de overledene te maken had, is er geen enkele reden om er een te nemen.

Wanneer geeft een eigen herdenkingslied troost?

Wanneer geen enkel bestaand nummer het dekt. Dat gebeurt vaker dan je zou denken: iemand hield van muziek die niets met afscheid te maken had, of juist nergens van, of het leven van deze persoon laat zich niet vangen in een tekst die voor iedereen is geschreven.

In een persoonlijk lied klinken haar naam, zijn werk, de plek waar ze woonden, de uitdrukking die het hele gezin overnam. Mensen in de zaal horen iemand die ze kenden, in plaats van een algemene tekst over verlies. Dat is precies wat troost geeft: herkenning.

Het hoeft ook niet per se tijdens de plechtigheid. Veel families laten een lied maken voor daarna. Bij de koffietafel, bij het uitstrooien van de as, op de eerste verjaardag zonder hem, of bij de eerste kerst. Er is dan meer tijd, en het lied krijgt een eigen moment in plaats van een plek in een volle dienst.

Een enkele keer wordt zo'n lied al bij leven gemaakt. Iemand die weet dat de tijd kort is, laat een lied schrijven voor de mensen die achterblijven, of andersom, zodat het samen beluisterd kan worden. Dat is ingrijpend en niet voor iedereen, maar wie het doet, noemt het vaak het waardevolste wat er in die periode gebeurde.

Praktische zaken om vooraf te regelen

Overleg altijd eerst met de uitvaartbegeleider. Die kent de aula, het geluidssysteem en de tijd die er is, en weet in welk formaat de muziek aangeleverd moet worden. Vraag ook wie tijdens de dienst op de knop drukt en op welk teken.

Verder helpt het om dit vast te leggen:

• De volgorde van de nummers, en bij welk moment elk nummer hoort.
• Of een nummer helemaal moet uitspelen of mag worden weggedraaid.
• Wie het lied vooraf al een keer heeft gehoord, zodat niemand zich op de dag zelf laat verrassen.
• Of er een tekstblaadje komt, zodat mensen kunnen meelezen.

Gaat het om een lied dat nog gemaakt moet worden, houd dan rekening met de tijd tussen overlijden en uitvaart. Bij SongVoorJou zijn de previews meestal binnen 1 tot 3 minuten klaar en geeft Directe toegang beide volledige versies meteen na betaling. Daarna zijn er 2 gratis revisierondes. Wil je eerst rustig lezen hoe het maken van een persoonlijk lied verloopt, of staat je vraag misschien tussen de veelgestelde vragen, dan hoef je nu nog niets te beslissen.

Tot slot

Er is geen goede of foute keuze in uitvaartmuziek. Er is alleen muziek die klopt bij deze persoon, en muziek die dat niet doet. Vertrouw op wat je van hem of haar weet, ook als dat een nummer is dat niemand verwacht.

En mocht je er nu niet uitkomen: het afscheid is niet het enige moment dat telt. Een lied kan ook over een half jaar nog gemaakt worden, wanneer de woorden er wel zijn.